Archive for Styczeń 2009

Tupolew SB-2M-103

Styczeń 29, 2009

Ostatnim samolotem Radzieckiej konstrukcji na którego ślady udało mi się natknąć, to bombowiec SB-2. Maszynę zdobyto 29 września 1941 roku, kiedy to jeden z samolotów SB-2 z chińskiej wyprawy na lotnisko Yiczang wylądował na lotnisku Hankow. Trzech oficerów którzy byli na pokładzie maszyny poddało się (mając od samego początku lotu taki zamiar) i oddało nieuszkodzoną maszynę siłom japońskim.

Był to prawdopodobnie egzemplarz SB-2M-103 późnej serii produkcyjnej z 1940 roku, możliwe że jeden z SB-2 wysyłanych do Chin na początku 1941 roku w ramach uzupełnień strat.

Bombowiec tej wersji posiadał zamontowany maszt antenowy na szczycie owiewki pilota, oraz osłonę anteny na dziobie samolotu. Nie jest wykluczone, że samolot miał kulistą osłonę wieżyczki (charakterystycznej dla późnej serii produkcyjnej SB-2M-103), prawdopodobnie nie posiadał też typowych kratowych osłon stanowiska strzelca, charakterystycznych dla wcześniejszych wersji.

Zdobyta maszyna była używana przez chińskie siły powietrzne i nosiła numer 0202. Wiadomo że samoloty SB-2 późnej wersji produkcyjnej z silnikami M-103 miały niższe numery ewidencyjne (np. 0109). Posiadały też taki sam kamuflaż jak ten na zdobytym egzemplarzu.

Co do malowania to wiadomo, że Radzieckie samoloty były malowane na dwubarwny kamuflaż od maja 1940 roku. Prawdopodobnie na początku samoloty tylko od góry malowano na kolor ciemnozielony, dół pozostawiając w kolorze naturalnego metalu. Dopiero w późniejszym okresie (przełom lat 1940/41) malowano dolne powierzchnie na kolor jasnoniebieski. Samolot znajdujący się w rękach Japończyków miał prawdopodobnie już późniejszy (pełny) kamuflaż. Jakkolwiek analiza słabych jakościowo reprodukcji może być błędna.

Ciekawostką jest posiadanie przez samolot na lewej burcie Radzieckiej gwiazdy. Możliwe że samolot nawet nie został dobrze przemalowany i zaraz po dostarczeniu do jednostki użyto go do lotów bojowych. Samolot po przejęciu go przez Japończyków poddano później testom w Fussa.

Materiały źródłowe:

  • Hans-Heiri Stapfer, Tupolev SB, In Action 194, Squadron/Signal Publication
  • Wiktor Kulikow, Robert Michulec, Tupolew SB, AJ-Press, 2002
  • Nihongun Hokakuki Hiroku, Kojinsha 2002

Opracował: Paweł Piwoński

ŁaGG-3 serii 8

Styczeń 14, 2009

Trzecim typem samolotu Radzieckiego zdobytego przez Japonię był myśliwiec ŁaGG-3 z 8 serii produkcyjnej. Egzemplarz ten zdobyto w 1942 roku na terenach ówczesnego państewka Mandżukuo. Pilot na skutek defektu maszyny lądował awaryjnie z wciągniętym podwoziem.

Radziecki major po wylądowaniu miał poprosić o azyl w Mandżurii. Według jego zeznań powodem dezercji miała być jego poprzednia wysoka pozycja społeczna oraz zniechęcenie bieżącą sytuacją polityczną w kraju. Elementem przetargu okazał się być nie tylko sam samolot. Na jego pokładzie była również instrukcja pilotażu, oraz tajne dokumenty i mapy lotnicze.

Pilot po wystartowaniu ze swego lotniska natychmiast skierował się w stronę granicy mandżurskiej, chcąc dotrzeć do miasta Jiamusi w Mandżurii. Zaraz po przekroczeniu granicy z Mandżurią został ostrzelany przez własną artylerię przeciwlotniczą. Możliwe że był to powód dla którego zdecydował się na lądowanie ze schowanym podwoziem w pobliżu Jiamusi.

Władze w Tokio zostały natychmiast poinformowane o tym wypadku, co spowodowało że z Ośrodka Badawczego Wojsk Lądowych i Lotniczych w Tachikawa w trybie pilnym wysłano specjalistów do zbadania maszyny. W jednostce w Harbinie, która zabezpieczyła maszynę, zaostrzono kontrolę zachowania tajemnicy wojskowej. Podjęto tam również próbę wyremontowania płatowca. W samolocie wymieniono rurkę Pitot’a na japońską oraz usunięto osłony kół podwozia, pozostawiając tylko osłony goleni. Wyremontowano również chłodnicę oraz śmigło, uszkodzone podczas lądowanie na brzuchu.

Ekipą testującą maszynę dowodził pułkownik Imagawa Issaku. Na pilotów oblatywaczy zostali wyznaczeni podpułkownik Yamamoto Gorō oraz major Yoshida Tonio. Ten ostatni początkowo odnosił się z rezerwą do oblatywania bądź co bądź drewnianej konstrukcji, ale po zapoznaniu się z jej stanem oraz dostarczonymi dokumentami zmienił zdanie na bardziej pozytywne.

Samolot miał nieuszkodzone poszycie zewnętrzne, wątpliwości budził stan kadłuba wewnętrznej konstrukcji kadłuba. Po zakończeniu remontu i wykonaniu kontroli stwierdzono niewłaściwe wyważenie maszyny oraz nieprawidłowości w pracy chłodnicy. Na podstawie wyników kontroli zlecono powtórny przegląd samolotu. Pomimo stosunkowo dobrego ogólnego stanu technicznego, nie udało się nawet podczas trzeciego przeglądu maszyny usunąć drgań śmigła, oraz problemów związanych z pracą chłodnicy.

Przygotowania do testów odbywały się z asystą radzieckiego pilota. Wreszcie po dwóch próbnych kołowaniach na lotnisku w Mutanchiang samolot wystartował 26 września 1942 roku. Program prób został zakończony do 20 października tego samego roku. W Mutanchiang prowadzono także próby porównawcze z myśliwcami japońskimi w 85 Hiko Rentai (85 dywizjonie).

Zdobyty ŁaGG-3 był później używany jako samolot pocztowy, jednak podczas nieudanego lądowania na lotnisku Gannosu w pobliżu Fukuoki na Kiusiu maszyna uległa całkowitemu zniszczeniu. Ponieważ naprawa była już niemożliwa, samolot został skasowany.

Podczas trwania prób maszyna miała oryginalne radzieckie malowanie składające się z kamuflażu czarnozielonego i oliwkowozielonego na górnych powierzchniach oraz jasnoniebieskiego na dolnych. Radzieckie znaki przynależności państwowej zamalowano, nanosząc na nie Hinomaru (na kadłubie z białą obwódką). Gwiazdy zamalowano inną farbą o kolorze podobnym do koloru oryginalnego.

Śmigło po remoncie pozostawiono w kolorze naturalnego metalu, znakując końcówki typowymi dla samolotów japońskich czerwonymi paskami. Na krawędziach natarcia skrzydeł naniesiono żółte pasy, będące w tamtym czasie znakiem szybkiej identyfikacji japońskich maszyn bojowych.

Materiały źródłowe:

  • Erik Pilawskii, „Soviet Air Force Fighter Colours 1941–1945„, Classic Colours 2003
  • Hans-Heiri Stapfer,” LaGG Fighters”, In Action 163, Squadron/Signal Publication
  • „Nihongun Hokakuki Hiroku„, Kojinsha 2002

Opracował: Paweł Piwoński

Polikarpow I-16 typ 10

Styczeń 2, 2009

Drugim typem samolotu przechwyconym podczas walk nad Chałchyn-goł był myśliwiec I-16 typ 10. Japończycy weszli w posiadanie kilku tych maszyn w trakcie trwania konfliktu. Jedna z maszyn, zdobyta od mongolskiego dezertera, została poddana testom.

Maszynę zdobyto w maju 1939 roku w okolicy Arutoku w Mandżurii. Dzięki temu że pilot (dezerterując zresztą z armii „sojuszniczej”) wylądował na terenie kontrolowanym przez Japończyków, egzemplarz przejęto w stanie nieuszkodzonym. Samolot ten, jak wszystkie zdobyczne maszyny, wysłano do Harbinu, zaś od 1940 roku przekazano do Instytutu Badawczego Technologii Lotniczej Wojsk Lądowych w Tachikawa w Tokio. Tam też przeprowadzono testy zdobytych maszyn.

W grupie oceniającej parametry maszyn były osoby mające za sobą pracę w japońskich placówkach zagranicznych m.in. w Kijowie, Smoleńsku, czy też jako obserwatorzy we Francji, Anglii i Finlandii. Był to przede wszystkim podpułkownik Hidemi Dōbara, ale także major Yoshitsugu Aramaki, porucznik Tsuruyoshi Yoshizawa, porucznik Katsumi Tamiya, podporucznik Takashi Tomishima oraz starszy sierżant sztabowy Toni’o Yoshida. Materiały francuskojęzyczne wskazują dodatkowo na osobę majora Yamamoto który był dowódcą Instytutu.

Dobrze oceniono sterowność maszyny, dostosowanie osłony silnika do pracy w niskich temperaturach, opancerzenie siedzenia pilota, oraz posiadanie instalacji radiowej i tlenowej. Zwrotność w porównaniu do japońskich maszyn została oceniona gorzej. Tak samo skrytykowano sposób składania kół podwozia oraz ograniczenie widoczności z przodu z racji użycia jednostki napędowej o dużych gabarytach.

Niestety, posiadane materiały źródłowe nie opisują dalszych losów tego egzemplarza.
Kamuflaż

Samolot podczas prób był przemalowany na kolor szary (prawdopodobnie odcień używany przez lotnictwo armijne, materiały japońskojęzyczne wskazują na kolor szarozielony), oraz posiadał oznaczenia lotnictwa japońskiego.

Materiały źródłowe:

  • Hans-Heiri Stapfer, „Polikarpov Fighters. Part II”, In Action 162, Squadron/Signal Publication
  • Christophe Cony, Michel Ledet, Juan Arraez Cerda, D.Y.Louie, Victor Kulikov, „Le Polikarpov I-16”
  • „Nihongun Hokakuki Hiroku”, Kojinsha 2002

Opracował: Paweł Piwoński