Seversky 2PA-B3 (A8V1)

Kwiecień 12, 2009

W 1937 roku Lotnictwo Cesarskiej Marynarki importowało 20 (wg. innych źródeł 25 lub 12) dwumiejscowych eskortowych maszyn myśliwskich amerykańskiej firmy Seversky. W tym samym czasie odpowiednia liczba tego samego modelu maszyn wraz z dołączonymi łodziami latającymi została dostarczona również do Związku Radzieckiego.

W Japońskiej Marynarce Wojennej samolot nazwano dwumiejscowy bazowy samolot myśliwski typu Severski (A8V1), choć spotykano też nazwę skróconą myśliwiec S.

Samoloty te zostały najpierw skierowane na subkontynent chiński jako dwumiejscowe myśliwce eskortowe do 12. Kokutai (12. Grupa Lotnicza), potem jednak przeznaczono je do zadań rozpoznawczych. Po wycofaniu tych maszyn z linii frontu były one wykorzystywane na wyspach japońskich do szkolenia pilotów i mechaników.

W 1939 roku dwie maszyny zakupiło wydawnictwo prasowe Asahi Shinbun, a jedną wydawnictwo Nichinichi Shinbun, jako maszyny łącznikowe. Maszyny zakupione przez Asahi Shimbun nazwano „Morska Bryza” (J-BAAN) i „Morski Wiatr” (J-BAAQ).

O wschodzie 1 marca 1941 roku eksplodował zbiornik paliwa jednej maszyny powodując duże zniszczenia. Troje ludzi zmarło, dwoje miało ciężkie rany, trzech pozostałych było lekko rannych.

Natomiast w maszynie zakupionej przez Nichinichi Shinbun, dnia 1 marca 1941 r. podczas przeglądu w hangarze na lotnisku Haneda eksplodował zbiornik paliwa powodując ogromne zniszczenia. Śmierć poniosły 3 osoby, dwie osoby zostały ciężko ranne a trzy inne odniosły lekkie obrażenia.

W literaturze polskojęzycznej podaje się jeszcze przydzielony dla tych maszyn znak J-BAAR, o którym nie wspomina się w literaturze japońskiej. Pod znakiem tym w spisach maszyn cywilnych figuruje maszyna typu Tachikawa Ki-36 zakupiona przez Asahi Shimbun.

Podczas wojny nad Pacyfikiem wywiad aliancki nadał samolotom tego typu kodową nazwę Dick, nawet pomimo tego że nie były one w tamtym czasie użytkowane przez jednostki bojowe.

Materiały źródłowe:

  • „Handbook of Japanese Aircraft 1910-1945”, Model Art. 327
  • „Nippon gun’yoki jiten 1910-1945 – Kaigun Hen”, TK graphics, 2005
  • http://www.goldenyears.ukf.net/
  • Tadeusz Januszewski, Krzysztof Zalewski, „Japońskie samoloty marynarki 1912-1945” cz.1, wyd. Lampart, Warszawa 2000

Opracował: Paweł Piwoński

Reklamy

Consolidated P2Y-1

Marzec 27, 2009

W styczniu 1934 roku dokonano udanego przelotu formacji samolotów Consolidated z San Francisco do Pearl Harbor bez międzylądowania. Zwróciło to uwagę Japońskiej Marynarki Wojennej zwłaszcza, że na ich wprowadzenie do użytku zdecydowała się amerykańska Marynarka Wojenna w celu patrolowania rozległych rejonów Pacyfiku.

W 1935 roku firma Kawanishi importowała jedną z tych maszyn (z amerykańskiej firmy Consolidated, gdzie wyprodukowano łącznie sześć samolotów tego typu). Cesarska Flota wraz z Kawanishi przeprowadziły na niej serię testów, a następnie firma Kawanishi zarejestrowała samolot w rejestrze cywilnych statków powietrznych jako transportową łódź latającą. Ostatecznie ta łódź latająca została rozebrana na części w celu analizy technicznej jej konstrukcji.

Materiały źródłowe:

  • „Handbook of Japanese Aircraft 1910-1945”, Model Art. 327

Opracował: Paweł Piwoński

Fairchild A-942-B

Marzec 12, 2009

W 1936 roku Lotnictwo Cesarskiej Marynarki importowało z amerykańskiej firmy Fairchild jedną maszynę bądącą w tamtym czasie nowym typem samolotu-amfibii. W Cesarskiej Marynarce nadano dla niej nazwę samolot amfibia Fairchild (LXF1).

Samoloty z rodziny A-942 były wyposażone w silniki firmy Pratt&Whitney w wersjach A-942-A (typu Hornet) i A-942-B (typu Cyclone), z których Japonia zakupiła nowszą wersję A-942-B.

Wspomniana maszyna miała wysoko umieszczony środek ciężkości co powodowało przechylanie się maszyny do przodu podczas lądowania i była to główna przyczyna wypadku, podczas którego samolot skapotował ulegając poważnym uszkodzeniom. Zdarzenie to tylko potwierdziło obawy co do bezpieczeństwa lądowania tym samolotem w miejscach o gorzej przygotowanej nawierzchni.

Była to ostatnia amfibia w służbie Cesarskiej Marynarki Japonii.

Materiały źródłowe:

  • „Handbook of Japanese Aircraft 1910-1945”, Model Art. 327

Opracował: Paweł Piwoński

Security S-1B Airstar

Luty 26, 2009

Jedną maszynę tego typu importowała w 1937 roku Cesarska Marynarka Wojenna.

Był to lekki samolot szkoleniowy mający pewne charakterystyczne rozwiazania, takie jak:
kadłub ze spawanym szkieletem z rur chromowo-molibdenowych i drewniane skrzydła z możliwością składania ich po obydwu stronach kadłuba.

W Japonii dodatkowo wyposażono go w drugie stanowisko sterownicze w układzie tandem w Zakładach Metalurgicznych w Watanabe.

W odróżnieniu od zastosowania w Stanach Zjednoczonych, gdzie był sprzedawany i używany jako lekki samolot do użytku prywatnego, w Japonii konstrukcji tej używano do celów testowych oraz wykorzystywano jako maszynę treningową (w Cesarskiej Marynarce Wojennej).

W Cesarskiej Marynarce Wojennej figurował pod nazwą samolot treningowy „Airstar” i był tam intensywnie testowany od września 1937 roku z użyciem aparatury pomiarowej.

Z racji braku możliwości pozyskania przez autora tego tekstu informacji o wynikach testów tego samolotu, nie wiadomo jakie były ostateczne opinie wojskowych o tej maszynie.

Materiały źródłowe:

  • „Handbook of Japanese Aircraft 1910-1945”, Model Art. 327

Opracował: Paweł Piwoński

Tachikawa 14Y typ Lo(Ro)

Luty 21, 2009

W listopadzie 1937 roku z zakładów Tachikawa Hikoki wydelegowano do USA w ramach współpracy w zakresie technologii lotniczej inżynierów Nakagawa i Terazawa. Kolejnym krokiem było rozbudowanie fabryki w latach 1938-39 na poczet przyszłej produkcji samolotów 14Y.

W tym samym czasie począwszy od marca 1938 r. Armia Cesarska importowała z USA dwadzieścia samolotów, a linie lotnicze Danippon Koku – dziesięć sztuk tych szybkich dwusilnikowych samolotów pasażerskich.

W Armii Cesarskiej im nadano nazwę podstawowy samolot transportowy typu Lo (w oryginalnej japońskiej pisowni Ro), po czym podjęto formalną decyzję o ich przyjęciu na stan i wdrożeniu do rodzimej produkcji pod nazwą Tachikawa 14Y.

W rezultacie pod koniec 1940 roku Armia Cesarska miała zakupione i produkowane samoloty transportowe Tachikawa 14Y typ Lo z dwoma różnymi typami importowanych silników Lockheed 14WG-3 Superelectra i Wright GR-1820G3 Cyclone. Później dokonano zamiany silników na produkowane przez Mitsubishi mniejsze gabarytowo i lepsze rodzime jednostki napędowe Mitsubishi Ha-26 „Mizumi Hoshi” (w tłumaczeniu na j.polski „Szczęśliwa Gwiazda”).

Samoloty Tachikawa 14Y wytwarzano głównie na potrzeby transportu pododdziałów (drużyn) piechoty. Skrzydło było wyposażone w szczeliny skrzelowe, oraz w instalację przeciwoblodzeniową na części krawędzi natarcia.

Zaraz po rozpoczęciu produkcji maszyn 14Y władze wojskowe nakazały zorganizować ich wytwarzanie w zakładach Kawasaki. W zakładach Tachikawa w latach 1940 – 42 wyprodukowano łącznie 45 egzemplarzy samolotów tego typu.

W zakładach Kawasaki dokonano przeróbek tego modelu poprzez wydłużenie kadłuba, poprawę bezpieczeństwa i zwiększenie ładowności samolotu wskutek czego tak zmodyfikowany samolot był produkowany jako samolot transportowo-towarowy typ 1 (znany też jako Kawasaki Ki-56).

Materiały źródłowe:

  • „Handbook of Japanese Aircraft 1910-1945”, Model Art. 327

Opracował: Paweł Piwoński

Tupolew SB-2M-103

Styczeń 29, 2009

Ostatnim samolotem Radzieckiej konstrukcji na którego ślady udało mi się natknąć, to bombowiec SB-2. Maszynę zdobyto 29 września 1941 roku, kiedy to jeden z samolotów SB-2 z chińskiej wyprawy na lotnisko Yiczang wylądował na lotnisku Hankow. Trzech oficerów którzy byli na pokładzie maszyny poddało się (mając od samego początku lotu taki zamiar) i oddało nieuszkodzoną maszynę siłom japońskim.

Był to prawdopodobnie egzemplarz SB-2M-103 późnej serii produkcyjnej z 1940 roku, możliwe że jeden z SB-2 wysyłanych do Chin na początku 1941 roku w ramach uzupełnień strat.

Bombowiec tej wersji posiadał zamontowany maszt antenowy na szczycie owiewki pilota, oraz osłonę anteny na dziobie samolotu. Nie jest wykluczone, że samolot miał kulistą osłonę wieżyczki (charakterystycznej dla późnej serii produkcyjnej SB-2M-103), prawdopodobnie nie posiadał też typowych kratowych osłon stanowiska strzelca, charakterystycznych dla wcześniejszych wersji.

Zdobyta maszyna była używana przez chińskie siły powietrzne i nosiła numer 0202. Wiadomo że samoloty SB-2 późnej wersji produkcyjnej z silnikami M-103 miały niższe numery ewidencyjne (np. 0109). Posiadały też taki sam kamuflaż jak ten na zdobytym egzemplarzu.

Co do malowania to wiadomo, że Radzieckie samoloty były malowane na dwubarwny kamuflaż od maja 1940 roku. Prawdopodobnie na początku samoloty tylko od góry malowano na kolor ciemnozielony, dół pozostawiając w kolorze naturalnego metalu. Dopiero w późniejszym okresie (przełom lat 1940/41) malowano dolne powierzchnie na kolor jasnoniebieski. Samolot znajdujący się w rękach Japończyków miał prawdopodobnie już późniejszy (pełny) kamuflaż. Jakkolwiek analiza słabych jakościowo reprodukcji może być błędna.

Ciekawostką jest posiadanie przez samolot na lewej burcie Radzieckiej gwiazdy. Możliwe że samolot nawet nie został dobrze przemalowany i zaraz po dostarczeniu do jednostki użyto go do lotów bojowych. Samolot po przejęciu go przez Japończyków poddano później testom w Fussa.

Materiały źródłowe:

  • Hans-Heiri Stapfer, Tupolev SB, In Action 194, Squadron/Signal Publication
  • Wiktor Kulikow, Robert Michulec, Tupolew SB, AJ-Press, 2002
  • Nihongun Hokakuki Hiroku, Kojinsha 2002

Opracował: Paweł Piwoński

ŁaGG-3 serii 8

Styczeń 14, 2009

Trzecim typem samolotu Radzieckiego zdobytego przez Japonię był myśliwiec ŁaGG-3 z 8 serii produkcyjnej. Egzemplarz ten zdobyto w 1942 roku na terenach ówczesnego państewka Mandżukuo. Pilot na skutek defektu maszyny lądował awaryjnie z wciągniętym podwoziem.

Radziecki major po wylądowaniu miał poprosić o azyl w Mandżurii. Według jego zeznań powodem dezercji miała być jego poprzednia wysoka pozycja społeczna oraz zniechęcenie bieżącą sytuacją polityczną w kraju. Elementem przetargu okazał się być nie tylko sam samolot. Na jego pokładzie była również instrukcja pilotażu, oraz tajne dokumenty i mapy lotnicze.

Pilot po wystartowaniu ze swego lotniska natychmiast skierował się w stronę granicy mandżurskiej, chcąc dotrzeć do miasta Jiamusi w Mandżurii. Zaraz po przekroczeniu granicy z Mandżurią został ostrzelany przez własną artylerię przeciwlotniczą. Możliwe że był to powód dla którego zdecydował się na lądowanie ze schowanym podwoziem w pobliżu Jiamusi.

Władze w Tokio zostały natychmiast poinformowane o tym wypadku, co spowodowało że z Ośrodka Badawczego Wojsk Lądowych i Lotniczych w Tachikawa w trybie pilnym wysłano specjalistów do zbadania maszyny. W jednostce w Harbinie, która zabezpieczyła maszynę, zaostrzono kontrolę zachowania tajemnicy wojskowej. Podjęto tam również próbę wyremontowania płatowca. W samolocie wymieniono rurkę Pitot’a na japońską oraz usunięto osłony kół podwozia, pozostawiając tylko osłony goleni. Wyremontowano również chłodnicę oraz śmigło, uszkodzone podczas lądowanie na brzuchu.

Ekipą testującą maszynę dowodził pułkownik Imagawa Issaku. Na pilotów oblatywaczy zostali wyznaczeni podpułkownik Yamamoto Gorō oraz major Yoshida Tonio. Ten ostatni początkowo odnosił się z rezerwą do oblatywania bądź co bądź drewnianej konstrukcji, ale po zapoznaniu się z jej stanem oraz dostarczonymi dokumentami zmienił zdanie na bardziej pozytywne.

Samolot miał nieuszkodzone poszycie zewnętrzne, wątpliwości budził stan kadłuba wewnętrznej konstrukcji kadłuba. Po zakończeniu remontu i wykonaniu kontroli stwierdzono niewłaściwe wyważenie maszyny oraz nieprawidłowości w pracy chłodnicy. Na podstawie wyników kontroli zlecono powtórny przegląd samolotu. Pomimo stosunkowo dobrego ogólnego stanu technicznego, nie udało się nawet podczas trzeciego przeglądu maszyny usunąć drgań śmigła, oraz problemów związanych z pracą chłodnicy.

Przygotowania do testów odbywały się z asystą radzieckiego pilota. Wreszcie po dwóch próbnych kołowaniach na lotnisku w Mutanchiang samolot wystartował 26 września 1942 roku. Program prób został zakończony do 20 października tego samego roku. W Mutanchiang prowadzono także próby porównawcze z myśliwcami japońskimi w 85 Hiko Rentai (85 dywizjonie).

Zdobyty ŁaGG-3 był później używany jako samolot pocztowy, jednak podczas nieudanego lądowania na lotnisku Gannosu w pobliżu Fukuoki na Kiusiu maszyna uległa całkowitemu zniszczeniu. Ponieważ naprawa była już niemożliwa, samolot został skasowany.

Podczas trwania prób maszyna miała oryginalne radzieckie malowanie składające się z kamuflażu czarnozielonego i oliwkowozielonego na górnych powierzchniach oraz jasnoniebieskiego na dolnych. Radzieckie znaki przynależności państwowej zamalowano, nanosząc na nie Hinomaru (na kadłubie z białą obwódką). Gwiazdy zamalowano inną farbą o kolorze podobnym do koloru oryginalnego.

Śmigło po remoncie pozostawiono w kolorze naturalnego metalu, znakując końcówki typowymi dla samolotów japońskich czerwonymi paskami. Na krawędziach natarcia skrzydeł naniesiono żółte pasy, będące w tamtym czasie znakiem szybkiej identyfikacji japońskich maszyn bojowych.

Materiały źródłowe:

  • Erik Pilawskii, „Soviet Air Force Fighter Colours 1941–1945„, Classic Colours 2003
  • Hans-Heiri Stapfer,” LaGG Fighters”, In Action 163, Squadron/Signal Publication
  • „Nihongun Hokakuki Hiroku„, Kojinsha 2002

Opracował: Paweł Piwoński

Polikarpow I-16 typ 10

Styczeń 2, 2009

Drugim typem samolotu przechwyconym podczas walk nad Chałchyn-goł był myśliwiec I-16 typ 10. Japończycy weszli w posiadanie kilku tych maszyn w trakcie trwania konfliktu. Jedna z maszyn, zdobyta od mongolskiego dezertera, została poddana testom.

Maszynę zdobyto w maju 1939 roku w okolicy Arutoku w Mandżurii. Dzięki temu że pilot (dezerterując zresztą z armii „sojuszniczej”) wylądował na terenie kontrolowanym przez Japończyków, egzemplarz przejęto w stanie nieuszkodzonym. Samolot ten, jak wszystkie zdobyczne maszyny, wysłano do Harbinu, zaś od 1940 roku przekazano do Instytutu Badawczego Technologii Lotniczej Wojsk Lądowych w Tachikawa w Tokio. Tam też przeprowadzono testy zdobytych maszyn.

W grupie oceniającej parametry maszyn były osoby mające za sobą pracę w japońskich placówkach zagranicznych m.in. w Kijowie, Smoleńsku, czy też jako obserwatorzy we Francji, Anglii i Finlandii. Był to przede wszystkim podpułkownik Hidemi Dōbara, ale także major Yoshitsugu Aramaki, porucznik Tsuruyoshi Yoshizawa, porucznik Katsumi Tamiya, podporucznik Takashi Tomishima oraz starszy sierżant sztabowy Toni’o Yoshida. Materiały francuskojęzyczne wskazują dodatkowo na osobę majora Yamamoto który był dowódcą Instytutu.

Dobrze oceniono sterowność maszyny, dostosowanie osłony silnika do pracy w niskich temperaturach, opancerzenie siedzenia pilota, oraz posiadanie instalacji radiowej i tlenowej. Zwrotność w porównaniu do japońskich maszyn została oceniona gorzej. Tak samo skrytykowano sposób składania kół podwozia oraz ograniczenie widoczności z przodu z racji użycia jednostki napędowej o dużych gabarytach.

Niestety, posiadane materiały źródłowe nie opisują dalszych losów tego egzemplarza.
Kamuflaż

Samolot podczas prób był przemalowany na kolor szary (prawdopodobnie odcień używany przez lotnictwo armijne, materiały japońskojęzyczne wskazują na kolor szarozielony), oraz posiadał oznaczenia lotnictwa japońskiego.

Materiały źródłowe:

  • Hans-Heiri Stapfer, „Polikarpov Fighters. Part II”, In Action 162, Squadron/Signal Publication
  • Christophe Cony, Michel Ledet, Juan Arraez Cerda, D.Y.Louie, Victor Kulikov, „Le Polikarpov I-16”
  • „Nihongun Hokakuki Hiroku”, Kojinsha 2002

Opracował: Paweł Piwoński

Polikarpow I-15bis

Grudzień 10, 2008

I-15bis był jednym z pierwszych typów samolotów sprowadzonych do Chin w ramach pomocy sowieckiej w okresie listopad 1937 — styczeń 1938. Przybyły one wraz z pilotami „ochotnikami”, oraz mechanikami i instruktorami ze Związku Radzieckiego.

Odnaleziony krótki opis zdobycznego I-15bis mówi o zdobyciu podczas konfliktu Chałchyn-Goł samolotu z oznaczeniami rosyjskimi. Stanowiły one ponoć duże zaskoczenie, gdyż strona japońska sądziła że Związek Radziecki nie będzie jawnie włączał się do konfliktu. Także w opisach monograficznych pisze się o przemalowywaniu oznaczeń państwowych samolotów z sowieckich na chińskie, w samolotach dostarczonych w okresie przełomu lat 1937/382.

Czyżby była to jedna z maszyn rosyjskich pułków stacjonujących blisko mongolskiej granicy? Wydaje się to być realnym — ze znalezionych opisów strat wiadomo, że już 24 maja 1939 roku zaginął jeden samolot I-15bis z 70 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego. Poza tym materiały radzieckie mówią o braku powrotu do bazy w dniu 21 maja 1939 roku samolotu I-15bis pilotowanego przez pilota Gusarowa. Poza wyżej wymienionymi wskazaniami, nie udało się znaleźć innych bezpośrednich opisów wskazujących na ewentualne lądowanie radzieckich samolotów na terenie kontrolowanym przez Japończyków.

Zdobyty I-15bis z racji swej słabej stabilności i sterowności w locie nie był traktowany jako poważne trofeum po stronie japońskiej. Samolot ten był jednakże wykorzystywany do testów i codziennej pracy operacyjnej w zakresie wykonywania lotów rozpoznawczych nad terytorium ZSRR. Maszyna była w składzie 101 dywizjonu rozpoznawczego podległego bezpośrednio dowództwu Głównej Kwatery Wojsk Lotniczych w Kanto.

Aż do lutego 1943 roku samolot wykorzystywano w bazie w Mandżurii do tajnych lotów zwiadowczych nad jeziorem Bajkał oraz terenami wokół Czyty. W trakcie lotów zwiadowczych nad Amurem, pilotowany I-152 był osłaniany przez inną maszynę.

Obsługę samolotu stanowili mechanicy z Głównej Kwatery Wojsk Lotniczych oraz dwóch cywilnych mechaników z wytwórni lotniczej w Mandżurii.

Samolot miał namalowane Hinomaru i był w dobrym stanie technicznym podczas przechwycenia go przez Japończyków. Prawdopodobnie zamalowano radzieckie gwiazdy poprzez naniesienie na nie Hinomaru, nie usuwając jednak radzieckiego kamuflażu oliwkowozielonego / jasnoniebieskiego.

Materiały źródłowe :

  • Mikhail A.Maslov, „Polikarpow I-15bis”, Militaria nr 199, Warszawa 2004
  • Hans-Heiri Stapfer, „Polikarpov Fighters”, Part I, In Action 157, Squadron/Signal Publication
  • Serwis WWW J-Aircraft.com, na podstawie Military Aircraft, Delta, Tokyo 1997, s.115
  • Wiaczesław Kondratiew, „Chałhin-Goł — wojna w wozduche”, Moskwa 2002
  • Nihongun Hokakuki Hiroku, Kojinsha 2002

Opracował: Paweł Piwoński

Heinkel He 100D

Listopad 26, 2008

W ramach zakupów technologii lotniczej Cesarska Marynarka Wojenna importowała z Niemiec oprócz He 119, trzy dodatkowe maszyny He 100D płacąc za nie 1 200 000 RM. Wraz z zakupem tych samolotów zakupiono również prawa do produkcji licencyjnej za kolejne 1 600 000 RM. Planowano wówczas uruchomienie produkcji licencyjnej w zakładach lotniczych w Chiba.

Zakupione maszyny He 100D zwróciły na siebie uwagę przede wszystkim jako szybkie myśliwce bazowe wyposażone w silniki chłodzone cieczą. Samoloty te testowano w obecności przedstawicieli Cesarskiej Armii i Floty na lotnisku przy zatoce Kasumi.

W tym czasie He 100D były reklamowane w Niemczech jako jednomiejscowe myśliwce nocne He 113. Myśliwiec He 100D został nazwany przez Cesarską Marynarkę Wojenną jako myśliwiec Heinkel typ 100 (AxHe1).

W stosunku do samolotów rodzimej japońskiej produkcji He 100D był zdecydowanie lepszy pod względem osiąganych prędkości i posiadanego uzbrojenia. Jednak pod względem zwrotności zdecydowanie im ustępował.

Z użytych w nim rozwiązań technologiczno-konstrukcyjnych uwagę japońskich inżynierów zwróciły takie elementy jak śmigło VDM o stałej prędkości ze zmiennym skokiem , chłodnica zamontowana w skrzydle, oraz chowane podwozie.

Po wykonaniu testów ostatecznie zaniechano uruchomienia planowanej produkcji licencyjnej.

Materiały źródłowe:

  • „Handbook of Japanese Aircraft 1910-1945”, Model Art. 327
  • Seweryn Fleischer, „Heinkel 100”, Wydawnictwo Militaria, Warszawa 2002

Opracował: Paweł Piwoński